اضطراب مهرماه در کودکان؛ وقتی مسئله نرفتن نیست، نتوانستن است

مهرماه برای بسیاری از کودکان به‌معنای شوق دیدار دوستان است و برای برخی دیگر، به‌معنای دلشوره، بی‌خوابی شب قبل و دل‌دردهای صبحگاهی. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که این واکنش‌ها نه لجبازی است و نه ضعف تربیتی؛ بلکه پاسخی طبیعی به یک تغییر بزرگ است. تفاوت در نحوه مواجهه ماست که تعیین می‌کند این اضطراب در دو هفته فروکش کند یا به افت تحصیلی و دلزدگی از مدرسه تبدیل شود.

۱. اضطراب طبیعی مهر به چه شکل  است؟

در هفته‌های ابتدایی، علائمی مانند چسبندگی به والدین هنگام جدایی، افت اشتها، تحریک‌پذیری عصرگاهی، کابوس شبانه و شکایت‌های جسمی بدون علت پزشکی مانند سردرد و دل‌درد، شایع و گذراست. اگر این علائم خفیف، محدود به صبح‌ها و قابل گفت‌وگو باشد، معمولاً بخشی از فرآیند سازگاری است و با ثبات در برنامه روزانه بهبود می‌یابد.

۲. چه زمانی باید جدی‌تر نگاه کنیم؟

اگر هر یک از موارد زیر بیش از سه هفته ادامه پیدا کرد، توصیه می‌شود ارزیابی تخصصی انجام شود: گریه‌های طولانی و غیرقابل کنترل هنگام جدایی، امتناع کامل از ورود به مدرسه، افت محسوس تمرکز و نمرات، کناره‌گیری از دوستان، شب‌ادراری مجدد یا پرخاشگری غیرمعمول. در این مرحله، مداخله زودهنگام یک مشاور کودک، از تثبیت الگوی اجتناب جلوگیری می‌کند.

۳. نقش والدین؛ آرامش شما، امنیت کودک است

کودکان اضطراب را بیش از آنکه از کلمات بشنوند، از رفتار ما می‌خوانند. سه اصل کلیدی پیشنهاد می‌شود: اول، اعتبار دادن به احساس کودک بدون تأیید فاجعه؛ به‌جای «مدرسه که ترس ندارد»، بگویید «می‌فهمم اولش سخت است، کم‌کم بهتر می‌شود». دوم، خداحافظی کوتاه و قابل پیش‌بینی؛ خداحافظی‌های طولانی اضطراب جدایی را تشدید می‌کند. سوم، نظم خواب و صبحگاهی؛ کودکی که کم‌خواب وارد کلاس می‌شود، آستانه تحمل پایین‌تری دارد.

۴. همکاری هوشمندانه با مدرسه

در هفته های اول، از معلم بخواهید یک نقش کوچک و افتخارآمیز به کودک بسپارد؛ مسئول کتابخانه، یار تازه‌واردها یا کمک در صف. حس تعلق، قوی‌ترین داروی اضطراب مدرسه است. همچنین مسیر رفت‌وآمد، محل کلاس و سرویس بهداشتی را یک‌بار پیش از بازگشایی با هم ببینید تا محیط برای کودک ناآشنا نباشد.

۵. چه زمانی به مشاور کودک مراجعه کنیم؟

مراجعه به روان‌شناس کودک به‌معنای وجود اختلال جدی نیست؛ بلکه یک اقدام پیشگیرانه و حرفه‌ای است. در یک یا دو جلسه مشاوره، تکنیک‌های مدیریت اضطراب، تمرین مواجهه تدریجی و اصلاح چرخه خواب به والدین آموزش داده می‌شود و در صورت نیاز، ارزیابی تخصصی تمرکز و یادگیری انجام می‌گیرد. تعلل در این مرحله، معمولاً هزینه عاطفی و تحصیلی بیشتری دارد.

کودک مضطرب به تنبیه یا جایزه نیاز ندارد؛ به درک شدن و برنامه منظم نیاز دارد. اگر با رویکرد صحیح پیش برویم، اضطراب مهر به اعتمادبه‌نفس آبان تبدیل می‌شود. و اگر احساس کردید به کمک تخصصی نیاز دارید، بهتر است زودتر اقدام کنید، نه وقتی که کودک کاملاً از مدرسه دلزده شده است.

بیتا منصوری

مدیر مارکتینگ شرکت کمک رسان ایران

مهر ماه 1405